Chemiczne środki ochrony roślin (ŚOR)

Chemiczne środki ochrony roślin (ŚOR) – środowisko i ekonomia

Rolnictwo jako specyficzny dział gospodarki, jest ściśle uzależnione od środowiska, w którym musi egzystować. W żadnym innym wypadku czynniki przyrodnicze czy środowiskowe nie wpływają w tak dużej mierze na produktywność danego sektora. Jest to niezwykle problematyczne, jednak w efekcie postępu naukowo – technicznego rolnik może mieć pewien wpływ na otoczenie. Niestety, ten wpływ jest czasem negatywny, m.in. przez chemiczne środki ochrony roślin (ŚOR) stosowanie w procesie produkcji. Jednakże procesy ochrony roślin są nieustannie udoskonalane ze względu na rosnącą konkurencyjność sektora rolnego, a także rosnące potrzeby wyżywieniowe ludności.

Chemiczne środki ochrony roślin, które mają na celu ochronę plonów, są stosowane od ponad 70 lat. Ich zastosowanie oraz wpływ rozpatrywane są w kilku aspektach:

  • aspekt technologiczny – techniczne aspekty ŚOR oraz sprzętu niezbędnego do ich aplikacji;
  • aspekt ekologiczny – stosowanie ŚOR może wpływać negatywnie na zdrowie ludzi oraz zwierząt;
  • aspekt ekonomiczny – stosowanie ŚOR zwiększa produkcję rolną. Jest również zapewnieniem bezpieczeństwa żywnościowego, dzięki którym społeczeństwo nie musi obawiać się o jakość żywności;
  • aspekt społeczno-kulturowy – oznacza społeczną odpowiedzialność producentów rolnych, którzy wdrażają ŚOR.

Najważniejszym problemem dotykającym bezpośrednio środowisko jest negatywny wpływ na warunki glebowe, generowany przez stosowanie ŚOR. Z założenia pestycydy powinny charakteryzować się dużą toksycznością w stosunku do chwastów i szkodników, niestety mają wpływ także na glebę. ŚOR mogą zostać zachowane w glebie przez wiele lat od momentu ich działania na szkodniki i chwasty. Do podstawowych negatywnych skutków stosowania ŚOR zalicza się:

  • zanieczyszczenie środowiska;
  • zmiana właściwości fizycznych, chemicznych oraz mikrobiologicznych gleby, obniżając jej urodzajność, co powoduje zmniejszenie plonów i obniżenie ich jakości (np. wyginięcie gatunków wrażliwych);
  • zakłócenie przebiegu wegetacji roślin;
  • degradacja walorów ekologicznych i estetycznych roślin;
  • korozja fundamentów budynków i konstrukcji inżynierskich, np. rurociągów.

Wobec tak wielu negatywnych czynników oddziałujących na środowisko, w którym rolnictwo funkcjonuje, bardzo często mówi się o kwestii, czy ŚOR powinny być wdrażane w gospodarstwach, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Jednak poprzez wpływ globalnego ocieplenia klimatu, a także wciąż nowych gatunków szkodników, nie sposób narażać swojej produkcji na straty, tylko i wyłącznie poprzez niezastosowanie ŚOR. Współczesne rolnictwo wiąże się z bardzo dużym zużyciem różnych środków produkcji pochodzenia przemysłowego. Jedynymi gospodarstwami, które nie stosują chemicznych środków ochrony roślin są te o profilu ekologicznym. Dopuszczają one stosowanie biologicznych środków ochrony roślin, jednak pod pewnymi uwarunkowaniami.

Według GUS-u zużycie nawozów mineralnych lub chemicznych oraz wapniowych w przeliczeniu na czysty składnik w gospodarstwach indywidualnych od kilku lat rośnie. Największe zużycie nawozów mineralnych lub chemicznych w kg w Polsce wystąpiło w województwie opolskim, natomiast nawozów wapniowych w województwie wielkopolskim (GUS, 2017).

W przeciągu ostatnich lat największy wzrost w poziomie zakupów środków ochrony roślin, w stosunku do roku poprzedniego, nastąpił w 2005, co było spowodowane przystąpieniem Polski do UE, a w konsekwencji dopłatami, które zostały przeznaczone na środki produkcji. Ceny środków ochrony roślin w opinii rolników zawsze były za wysokie. Jest to spowodowane dużym udziałem zagranicznych firm na tym rynku, a także dużą specjalizacją i zwiększonymi nakładami na badania, aby środki mogły być stale udoskonalane.

Dzięki dokonującym się postępom w rolnictwie, takim jak biologiczny czy chemiczny, możemy minimalizować negatywne skutki stosowania agrochemikaliów w rolnictwie. Jednak oprócz stosowania i wdrażania takich innowacji na poziomie firm zajmujących się produkcją i dystrybucją ŚOR, potrzebna jest innowacja w ramach gospodarstw rolnych, a mianowicie postęp organizacyjny. Będzie się on przejawiał w odpowiednich kalkulacjach dotyczących zapotrzebowania i zużycia określonych środków ochrony roślin. W efekcie doprowadzi to do oszczędności ekonomicznej. Tak więc decyzja pojedynczego gospodarstwa rolnego składa się na większą sieć powiązań w rolnictwie i gospodarce żywnościowej, a w konsekwencji, ma ogromny wpływ na otoczenie i środowisko. Warto wykorzystywać wiedzę fachowców, a także samemu stale się doszkalać, oprócz tego prowadzić w swoim gospodarstwie rachunek zysków i strat, dotyczący bezpośrednio stosowania i zużycia nawozów.

autor: Jagoda Szymczak